Zakładki:
— O JĘZYKACH —
Anarâškielâ
Bosanski
Čeština
Dansk
Eesti
English
Føroyskt
Français
Frasch
Frysk
Gaeilge
Hrvatski
Íslenska
Julevsáme
Kalaallisut
Kaszëbsczi
Latviešu
Lietuvių
Magyar
Malti
Nederlands
Norrœna
Norsk
Polski
Română
Sámegiella
Sää´mǩiõll
Slovenčina
Suomi
Svenska
Türkçe
Åarjelsaemie
Македонски
Русский
Српски
Հայերեն
اردو
العربية
हिन्दी
日本語
ქართული

Kontakt z autorem
środa, 15 listopada 2006
Akcent graficzny w norweskim standardzie nynorsk

Obecnie w tekstach norweskich spotkać można kilka rodzajów akcentów graficznych. Stosuje się je w ściśle określonych przypadkach, a ich postawienie nigdy nie jest obowiązkowe. Spotyka się je głównie w wyrazach obcych i nazwach geograficznych. Początkowo akcent ostry, mocny oraz cyrkumfleks przydatne były w oznaczaniu etymologii danego słowa i udzielały wskazówek co do wymowy; przyczyną była różna ewolucja samogłosek krótkich języka staronordyjskiego. Większość z nich przeistoczyła się we współczesnym języku norweskim w dwie różne samogłoski, co nie ma żadnej bliższej motywacji i różni się pomiędzy dialektami. Jeśli staronordyjska samogłoska krótka zachowała się, nie stawiano nad nią akcentu a jeśli zmieniła swoje brzmienie, stawiano akcent mocny. Oto schemat ewolucji samogłosek krótkich języka staronordyjskiego (transkrypcja nie jest zgodna ze standardem IPA, lecz ze współczesną wymową norweską):

e       —       e   [e]
        —       è   [æ]
i       —       i   [i]
        —       ì   [e]
o       —       o   [o]
        —       ò   [å]
u       —       u   [u]
        —       ù   [o]
y       —       y   [y]
        —       ỳ   [ø]

Jeśli spotkajmy się z powyższymi samogłoskami akcentowanymi, należy je wymawiać wg powyższego schematu. Oto przykłady na różną ewolucję samogłosek z języka staronordyjskiego:

    Wyraz              Zapis              Współczesna
    staronordyjski:    etymologiczny:     ortografia norweska:

e   telr               tèl                tel (dial.: [tæl])
i   vita               vìta               vete lub vite
o   kona               kòne               kone (wymowa: [kåne])
u   sumar              sùmar              sommar
y   kyn                kỳn                kjønn

Akcent ostry używany był do oznaczenia dawnych samogłosek długich, bądź dla podkreślenia, ze dana samogłoska nie zmieniła swojej wymowy. Cyrkumfleks oznaczał wypadnięcie jakiegoś dźwięku przed samogłoską, najczęściej było to staronordyjskie ð.

    Wyraz              Zapis              Współczesna
    staronordyjski:    etymologiczny:     ortografia norweska:

    faðir              fâr                far
    móðir              môr                mor

12:46, qaanaaq87 , Norsk
Link Komentarze (2) »
Akcent graficzny w norweskim standardzie nynorsk, c.d.

Obecnie etymologiczne użycie akcentu ostrego, mocnego i cyrkumfleksu zarezerwowane jest dla bardzo ograniczonej grupy wyrazów, które dzięki akcentowi można rozróżnić od innych zapisywanych w ten sam sposób, ale nieraz wymawianych inaczej. Oto zasady użycia akcentów graficznych we współczesnym języku norweskim:

Akcent ostry (ˊ) używany jest w następujących przypadkach:
a) W nazwach geograficznych i własnych;
Bogotá, Luiz Inácio Lula da Silva, Andalucía, São Tomé og Príncipe, Asunción, itp.
b) W zapożyczeniach z innych języków, głównie z francuskiego, w celu oznaczenia akcentu padającego na ostatnią sylabę;
allé, diaré, diskré, entré, idé, kafé, komité, kupé, moské, supé, trofé, itp.
c) Nad liczebnikiem ein w celu zaznaczenia, że chodzi konkretnie o liczebnik, a nie o rodzajnik nieokreślony;
éin, éi, ALE eitt zamiast *éit
d) Nad kilkoma wyrazami w zależności od znaczenia;
fór (czas przeszły od å fare, dla odróżnienia od przyimka i spójnika for oraz słów fòr i fôr)
blót (ofiara dla bogów, dla odróżnienia od słowa blòt), itp.

Akcent mocny (ˋ) używany jest w następujących przypadkach:
a) W nazwach geograficznych i własnych:
Genève, Liège, Val-d’Isère, itp.
b) W zapożyczeniach z innych języków, głównie z francuskiego;
vis-à-vis, à (przy podawaniu cen), tête-à-tête, à jour, déjà vu, itp.
c) Nad kilkoma wyrazami w zależności od znaczenia:
fòr (kanał irygacyjny, dla odróżnienia od przyimka i spójnika for oraz słów fòr i fôr)
òg (też, dla odróżnienia od spójnika og)
lèt (czas teraźniejszy od å la, dla odróżnienia od czasu przeszłego tego samego czasownika lét)
lùte (namoczyć ługiem, dla odróżnienia od czasownika å lute), itp.

Cyrkumfleks (ˆ) używany jest w następujących przypadkach:
a) W nazwach geograficznych i własnych:
Côte d’Azur, Rhône, itp.
b) W zapożyczeniach z innych języków, głównie z francuskiego;
château, crème fraîche, raison d’être, itp.
c) Nad kilkoma wyrazami w zależności od znaczenia:
fôr (pasza, dla odróżnienia od przyimka i spójnika for oraz słów fòr i fór, ze staronordyjskiego fóðr)
vêr (pogoda, dla odróżnienia od trybu rozkazującego czasownika å vere, ze staronordyjskiego veðr)
kvinnesâl (żeńskie siodło, ze staronordyjskiego sǫðull), itp.

Pozostałe akcenty używane są tylko w nazwach własnych, geograficznych i zapożyczeniach:
a) Cedilla: françoise, garçon, Curaçao
b) Umlaut: salongfähig, gründer
c) Tylda: Agaña, señor, São Paulo
d) Trema (rozłącznik): Citroën, Zaïre, Aïda
…i inne.


Za:
http://no.wikipedia.org/wiki/Diakritisk_tegn
http://www.språkrådet.no/Raad/Skriveregler_og_grammatikk/Aksentteikn/
źródła własne
12:42, qaanaaq87 , Norsk
Link Dodaj komentarz »
piątek, 18 sierpnia 2006
Rodzaj żeński w norweskim standardzie bokmål
Norweski standard bokmål, w odróżnieniu od równouprawionego standardu nynorsk, wyróżnia występowanie dwóch równoległych systemów klasyfikacji rzeczownika pod kątem rodzaju. W jednym wyodrębnia się, podobnie jak w standardzie nynorsk, trzy rodzaje: męski, żeński i nijaki. W drugim natomiast, na wzór języka duńskiego, rodzaje męski i żeński zlały się w jeden rodzaj wspólny przecistawny nijakiemu, i przez to nieraz nazywany także rodzajem nienijakim.

Teoretycznie zatem każdy norweski rzeczownik rodzaju żeńskiego należy do dwóch deklinacji — do deklinacji rodzaju męskiego i żeńskiego:

en/ei dør — døren/døra (drzwi), en/ei jente — jenten/jenta

Wybór odpowiedniej formy zależy od prywatnej preferencji użytkownika, od jego pochodzenia i od jego statusu społecznego. Istnieje jednak wiele rzeczowników, które traktuje się przeważnie jako rzeczowniki rodzaju żeńskiego. Istnieje też kilka, których potraktowanie jako rzeczowniki rodzaju męskiego do niedawna uznanoby za błąd (obecnie na mocy reformy z 2005 roku dopuszczone zostały formy deklinacji męskiej jako równouprawnione). Oto najważniejsze z nich:

ei bygd — bygda (dzielnica)
ei bykkje — bykkja (pies)
ei gate — gata (ulica)
ei geit — geita (koza)
ei jente — jenta (dziewczyna)
ei ku — kua (krowa)
ei hytte — hytta (chata)
ei seng — senga (łóżko)
ei øy — øya (wyspa)

Obecnie w standardzie bokmål formy bygden, bikkjen czy jenten są jak najbardziej dozwolone, co nie znaczy, że częściej przez to spotykane.


Za:
Å.-B. i R. Strandskogen: Practical Norwegian Grammar. Moss, 1986.
http://sprakrad.no/templates/Page.aspx?id=7859
18:01, qaanaaq87 , Norsk
Link Komentarze (2) »