Zakładki:
— O JĘZYKACH —
Anarâškielâ
Bosanski
Čeština
Dansk
Eesti
English
Føroyskt
Français
Frasch
Frysk
Gaeilge
Hrvatski
Íslenska
Julevsáme
Kalaallisut
Kaszëbsczi
Latviešu
Lietuvių
Magyar
Malti
Nederlands
Norrœna
Norsk
Polski
Română
Sámegiella
Sää´mǩiõll
Slovenčina
Suomi
Svenska
Türkçe
Åarjelsaemie
Македонски
Русский
Српски
Հայերեն
اردو
العربية
हिन्दी
日本語
ქართული

Kontakt z autorem
niedziela, 28 maja 2006
Reformy ortograficzne języka rumuńskiego
Język rumuński należy do grupy języków romańskich, co oznacza, że jest potomkiem języka łacińskiego w linii prostej. Aby oddać łacińską etymologię wielu wyrazów, do roku 1904 stosowano w użyciu były litery Â, Ê, Î, Ô i Û, których wartość fonetyczna zdążyła się w już przejść w jeden dźwięk: [ɨ]. Podobnie sprawa się miała z literami Ă, Ĕ, Ĭ i Ŭ, które już wtedy wymawiano jako [ə]. Zatem na początku dwudziestego wieku można jeszcze było spotkać w tekstach rumuńskich wyrazy typu:

câmp — pole (łac. campus)
ânger — anioł (łac. angelus)
vênt — wiatr (łac. ventus)
tênĕr — młody (łac. tener)
rîu — rzeka (łac. rivus)
fôntân
ă — fontanna (łac. fontanus)
adûnc — głęboki (łac. aduncus)
ei sûnt — oni są (łac. sunt)

Sytuacja zmienia się, gdy w roku 1904 postanowiono wyeliminować zbędne litery i zaproponowano pozostawić w użyciu jedynie  i Î oraz
Ă. Reforma przyjęła się bardzo dobrze, a nową ortografię usystematyzowano w roku 1932, gdzie przyjęto następujące reguły:

1. Î piszemy w dwóch przypadkach:
a) Gdy jest to pierwsza sylaba danego wyrazu, np. împărat, împlini, înainte, înger oraz w złożeniach zawierających powyżej wyszczególnione wyrazy, np. neînsemnat, preaînalt.
b) W czasownikach kończących się na -rî oraz w wyrazach pochodnych, np. hotărî, hotărîtor, urît.
2. Â piszemy we wszystkich pozostałych przypadkach.

Reforma spowodowała powstanie krew burzących pisowni, jak np. înger od łac. angelus, îngustus od łac. angustus, czy też sân od łac. sinus. W roku 1953 posunięto się jeszcze dalej, co oznaczało kompletne wyeliminowanie litery  na rzecz Î (nie licząc kilku nazwisk). Miało to być zwycięstwo postulatu ortografii fonetycznej. Prosowieckie władze miały także na celu pozbawienie Rumunów części ich świadomości narodowej, jako że na mocy reformy pisownia nazwy państwa uległa zmianie z România na Romînia. Komunistyczne władze postanowiły się widocznie trochę zrehabilitować, gdyż zaraz w roku 1965 powrócono do pisowni România. Postanowiono także, że wyrazy pochodne również będą zapisywane przy pomocy litery Â, np.
român, românesc, româncă.

I choć Ê, Ô i Û prawdopodobnie przepadły bezpowrotnie, nie udało się do końca postawić krzyżyka na literze Â. W roku 1993 Akademia Rumuńska wydała dekret anulujący zmiany wprowadzone przez rząd komunistyczny i zaproponowała ponowne wprowadzenie litery  na następujących zasadach:

1. Î piszemy bezwzględnie na początku i na końcu wyrazu, np.
împărat, înger, amărî.
2. Î piszemy także w złożeniach zawierających powyżej wyszczególnione wyrazy, np. neîndurat, neînsemnat.
3. Â piszemy wewnątrz wyrazu, np. bând, vânt, român.

Zdecydowano także, że pomimo wymowy wyrazu sînt przez
[ɨ], będzie on (i jemu pochodne) zapisywany przez U. Reformy niezastosowano naturalnie do tradycyjnie pisanych nazw własnych.

Reforma spowodowała podniesienie gwałtownego larum, czemu w sumie trudno się dziwić, przez wszelkiego rodzaju lingwistów. Przytacza się głównie następujące argumenty:

1. Pisownia przez  w około 15% zgodna jest z etymologią łacińską.
2. W wymowie dialektalnej wiele wyrazów pisanych przez I zaczyna być wymawianych przez
[ɨ], np. sifon — sîfon, ziua — zîua, stingă — stîngă.
3. Wiele rzeczowników i przymiotników w trakcie odmiany zmienia
[ɨ] na [i], np. sfînt — sfinte, cuvînt — cuvinte.
4. Tak samo dzieje się podczas koniugacji pewnych czasowników, np. a vinde — eu vînd — tu vinzi — ei vînd.

Ortografia ta jest jednak jedyną dziś dozwoloną ortografią na terenie Rumunii (Mołdawia w dalszym ciągu pozostaje przy ortografii z roku 1965). W praktyce można spotkać wielu ludzi, a nawet gazety i czasopisma, które w dalszym ciągu nie stosują się do reformy.


Za:
http://en.wikipedia.org/wiki/Romanian_language
http://moldova.go.ro/pagini/limba/lombard.htm
http://www.academiaromana.ro/viata_acad2003/pag_norme_orto.htm
http://www.pruteanu.ro/103deceidini.htm