Zakładki:
— O JĘZYKACH —
Anarâškielâ
Bosanski
Čeština
Dansk
Eesti
English
Føroyskt
Français
Frasch
Frysk
Gaeilge
Hrvatski
Íslenska
Julevsáme
Kalaallisut
Kaszëbsczi
Latviešu
Lietuvių
Magyar
Malti
Nederlands
Norrœna
Norsk
Polski
Română
Sámegiella
Sää´mǩiõll
Slovenčina
Suomi
Svenska
Türkçe
Åarjelsaemie
Македонски
Русский
Српски
Հայերեն
اردو
العربية
हिन्दी
日本語
ქართული

Kontakt z autorem
środa, 26 kwietnia 2006
Krótka historia IJ
IJ to ligatura liter I i J, a jednocześnie dwudziesta piąta litera holenderskiego alfabetu, wraz z literą Y. Wymawia się ją jako dyftong [] lub [ɛɪ]. Niemniej jednak, jej natura jako litery jest trochę bardziej zawiła. Problemy pojawiają się w m.in. takich przypadkach:

Czy wyraz
ijstijd (epoka lodowcowa) należy w encyklopedii umieścić pod literą I, Y, czy też może zupełnie osobną literą?
Pisać
IJsland czy Ijsland?

Jedno powiedzieć można od razu: należy kapitalizować obie części ligatury, tak więc tylko i wyłącznie pisownia
IJsland jest poprawna. Co więc z sortowaniem?

W praktyce, wyrazy zaczynające się na
IJ traktowane są, jakby składały się z dwóch osobnych liter, tj. I i J. Tak więc wyrazu ijstijd w słowniku szukać należy pod literą I. Rzecz ma się jednak zupełnie inaczej w encyklopediach i książkach telefonicznych: tam IJ występuje zawsze jako wariant litery Y. Wzięło się to stąd, że historycznie obie te litery były kiedyś tożsame — obecnie część nazwisk pisana jest według nowej ortografii przez IJ, a część zachowała swą oryginalną pisownię, przez Y. Najlepiej widać do na przykładzie pochodnego od holenderskiego języka afrikaans, gdzie wszędzie tam, gdzie w holenderskim występuje litera IJ, pisze się Y (np. IJslandYsland). Przykładowa strona z holenderskiej książki telefonicznej mogłaby wyglądać więc tak:

IJmkers, A. J.
Ym
kers, G. W.
IJmkers, K.
IJmkers, M. Th.
Ymkers, W. L. M.

albo

Duynstee, C.
Du
ijnstee, D. H.
Du
ijnstee, L.
Duynstee, P. J.
Duynstee, R.

Trzeba dodać, że w piśmie odręcznym
IJ zapisuje się najcześciej jako jedną literę przypominającą pisane Ÿ, w krzyżówkach znajduje się zawsze jedno pole na literę IJ (tak więc wyraz ijstijd ma tylko pięć liter: IJ, S, T, IJ, D), a przy wyliczaniu alfabetu nie mówi się vee wee iks ie-grek zet albo vee wee iks iepsilon zet, lecz właśnie vee wee iks ij zet. Ponadto kiedyś holenderskie maszyny do pisania posiadały oddzielny przycisk na literę IJ. Z drugiej strony, w przeciwieństwie do wszystkich innych holenderskich samogłosek, IJ nie posiada krótkiej i długiej formy — zwie się ją długą z natury (w przeciwieństwie do „krókiego” ie). Jako litera nie jest uznawana przez Niderlandzką Wspólnotę Językową (organ oficjalnie regulujący język holenderski). Nie można jej dowolnie wymieniać z literą Y, czyli nie są tą samą literą, ale zapytawszy Holendra, ile liter ma jego alfabet, ten odpowie, że dwadzieścia sześć — nie dwadzieścia siedem.

IJ jako ligatura w edycji tekstu jest zdecydowanie odradzana. W każdym razie dopiero gdy napiszę dany wyraz przez I+J, Word nie pokreśla mi go jako błędu. :)


Za:
L. Stembor, S. Prędota: Mówimy po niderlandzku. Kurs dla początkujących. Warszawa, 1986.
http://nl.wikipedia.org/wiki/IJ_(letter)