Zakładki:
— O JĘZYKACH —
Anarâškielâ
Bosanski
Čeština
Dansk
Eesti
English
Føroyskt
Français
Frasch
Frysk
Gaeilge
Hrvatski
Íslenska
Julevsáme
Kalaallisut
Kaszëbsczi
Latviešu
Lietuvių
Magyar
Malti
Nederlands
Norrœna
Norsk
Polski
Română
Sámegiella
Sää´mǩiõll
Slovenčina
Suomi
Svenska
Türkçe
Åarjelsaemie
Македонски
Русский
Српски
Հայերեն
اردو
العربية
हिन्दी
日本語
ქართული

Kontakt z autorem
niedziela, 30 lipca 2006
Podział sylabiczny w języku grenladzkim
Słowa w języku grenlandzkim dzielą się według następujących reguł:

1. Między dwoma takimi samymi spółgłoskami, z uwzględnieniem N-NG i T-S:

il-lit (ty)
tut-tu (renifer)
in-nga (tamten)
at-sa (ojciec)

2. Między R i spółgłoską:

mar-luk (dwa)
er-ngu-taq (wnuk)
ar-sar-poq (grać w piłkę)

3. Przed pojedynczą spółgłoską:

a-naa-na (matka)
ta-ku-la-ra (czy mogę to zobaczyć)
pi-nga-sut (trzy)

4. Między dwoma różnymi samogłoskami:

u-i-a (jej mąż)
i-nuu-ik (urodziny)
u-a-nga (ja)


Za:
S. Bjørnum: Grønlandsk grammatik. Nuuk, 2003.
piątek, 14 lipca 2006
Spółgłoski w języku grenlandzkim
Język grenlandzki posiada trzynaście spółgłosek. Wszystkie, z wyjątkiem J, mogą wystąpić podwójnie. Dwie spółgłoski nie mogą wystąpić obok siebie, wyjątkiem jest spógłoska R, która może poprzedzać inne spółgłoski (choć nie wszystkie). NG jest traktowane jako jedna spółgłoska, a TS jako podwójne T. Oto lista grenlandzkich spółgłosek w wariancie pojedynczym, podwójnym, oraz z R:

G               GG              —
J               —               —
K               KK              —
L               LL              RL
M               MM              RM
N               NN              RN
NG              NNG             RNG
P               PP              RP
Q               QQ              —
R               RR              —
S               SS              RS
T               TT/TS           RT
V               FF              RF

TS jest wariantem TT, który stosuje się zawsze przed I. Nie istnieje coś takiego jak *tti. W niektórych słowach TS stosuje się też przed A i U, co nie pozostaje bez wpływu na wymowę. Litera F stosowana jest przy zapisie podwójnej litery V, która staje się wtedy bezdźwięczna, oraz przy kombinacji z R. Nie jest niepodległą spółgłoską, jak pozostałe litery. Nie licząc licznych zapożyczeń, rdzenne grenlandzkie słowa mogą zaczynać się na K, M, N, P, Q, R, S, T oraz samogłoskę; istnieje też jedyne grenlandzkie słowo zaczynające się na J — jorngoq (siostrzeniec; bratanek). Kończyć mogą się tylko na samogłoskę, K, T, P i Q.

Ostatnią istotną regułą ortograficzną jest obowiązkowa pisownia ua i ui zamiast *uva i *uvi. Obie pisownie wymawia się praktycznie tak samo, z lekko słyszalnym v między samogłoskami, dlatego zdecydowano się je ujednolicić.

Wymowa grenlandzkich spółgłosek prezentuje się następująco:

G      [ɣ]: uagut (my)
GG     [çː]: aggerpoq (idzie)
J      [j]: pujoq (dym)
K      [k]: ukioq (zima; rok)
KK     [kː]: takuakka (widziałem ich)
L      [l]: ualeq (popołudnie)
LL     ː]: illit (ty)
Spółgłoski w języku grenlandzkim, c.d.
M      [m]: sisamat (cztery)
MM     [mː]: immaqa (może)
N      [n]: nanoq (niedźwiedź)
NN     [nː]: unnuk (wieczór)
NG     ]: uanga (ja)
NNG    ː]: ajunngilaq (nie szkodzi)
P      [p]: pingasut (trzy)
PP     [pː]: sinippoq (śpi)
Q      [q]: neqi (mięso)
QQ     [qː]: qaqqaq (pole)
R      [ʁ]: tiguara (wziąłem to)
RR     [xː]: erruivoq (zmywa)
S      [s]: puisi (foka)
SS     [sː]: issaq (mioniony dzień)
T      [t] przed A i U: ataata (ojciec), matu (drzwi)
       [tˢ] przed I: timmiaq (ptak)
TT     [tː]: tuttu (renifer)
TS     [tˢː]: allatsi (sekretarka)
V      [ʋ]: nerivoq (je)
FF     [fː]: siniffik (łóżko)

R przed spółgłoskami wymawia się miękko, jak w języku angielskim lub duńskim, co oznaczane jest najczęście jako [ɐ̯]. Każda spółgłoska występująca po R jest wymawiana podwójnie, tak więc przykładowe słowo orpik (drzewo) należy wymawiać jako /orp-pik/.

Wszystkie pozostałe litery alfabetu duńskiego w spotykamy w zapożyczeniach. Starsze zapożyczenia dopasowały się w pełni do reguł grenlandzkiej fonologii, jak np. palasi od duńskiego præst (ksiądz). Przy nowszych zapożyczeniach dąży się do ich grenlandyzacji, czego przykładami mogą być słowa biili od duńskiego bil (samochód), czy cykeli od duńskiego cykel (rower), które posiada także bardziej grenlandzki wariant ortograficzny: sikkili. Duńskie słowa kończące się na spółgłoskę otrzymują końcówkę i. Należy zwrócić szczeólną uwagę na duńskie zapożyczenia kończące się na nieakcentowane e, w których pomimo wymowy przez [i] zachowuje się oryginalną pisownię, a odmienia, jakby kończyły się na I: pølse (parówka), pølsit (parówki).


Za:
S. Bjørnum: Grønlandsk grammatik. Nuuk, 2003.
http://en.wikipedia.org/wiki/Danish_phonology
środa, 12 lipca 2006
Samogłoski w języku grenlandzkim
Język grenlandzki posiada trzy samogłoski: [a], [i] i [u]. Wszystkie mogą być długie lub krótkie. Samogłoski długie zapisuje się podwójnie i zawsze pada na nie akcent. W ortografii grenlandzkiej do zapisu samogłosek używa się pięciu znaków (A, E, I, O, U), gdyż E oraz O są wariantami liter I i U przed literami Q i R. Zatem jedyne kombinacje, w których możemy spotkać E i O, to eq, er, oq i or.

qimmeq (pies) — qimmit (psy)
inuk (człowiek) — inoqarpoq (tam są ludzie)

Samogłoskę A wymawiamy jako:
a) [ɑ] przed literami Q i R: arnaq (kobieta)
b) [ɛ] przed literami P T i K na końcu wyrazu oraz przed NNG wewnątrz wyrazu: kikiak (gwóźdź), meeqqap (dziecka), meeqqat (dzieci), peqanngilaq (nie ma go tu)
c) [a] wszędzie indziej: uagut (my)

Samogłoskę AA wymawiamy jako:
a) [ɑː] przed literami Q i R: ullaaq (dziś rano)
b) [a
ː] wszędzie indziej: anaana (matka)

Samogłoskę I wymawiamy jako:
a) [ɛ] przed literami Q i R: erneq (syn)
b) [i] wszędzie indziej: illit (ty)

Samogłoskę II wymawiamy jako:
a) [ɛː] przed literami Q i R: meeraq (dziecko)
b) [i
ː] wszędzie indziej: qarliit (spodnie)

Samogłoskę U wymawiamy jako:
a) [o] przed literami Q i R: orsoq (słonina)
b) [u] wszędzie indziej: ullumi (dzisiaj)

Samogłoskę UU wymawiamy jako:
a) [ɔː] przed literami Q i R: sooq (dlaczego)
b)
ː] wszędzie indziej: nuuk (nos)

Język grenlandzki posiada także jeden dyftong [
ɛi] zapisywany AI, który pojawia się jedynie na końcach wyrazów: meerai (jej syn), tiguai (wziął ich). Pozostałe kobinacje samogłosek wymawiane są oddzielnie.


Za:
Ch. Berthelsen, B. Jacobsen, I. Kleivan, F. Nielsen, R. Pedersen, J. Rischel: Oqaatsit kalaallisuumiit qallunaatuumut. Grønlandsk dansk ordbog. Nuuk, 1990.
S. Bjørnum: Grønlandsk grammatik. Nuuk, 2003.
J. Rasmussen: Sig det med takt og tone. Dansk fonetik i teori og praksis. Poznań, 2005.
wtorek, 25 kwietnia 2006
Wstęp do języka grenlandzkiego
Język grenlandzki należy do rodziny języków eskimo-aleuckich. Posługuje się nim około 50 tys. ludzi i jest obok duńskiego językiem urzędowym Grenlandii. Językiem grenlandzkim zamierzam zająć się na poważnie już wkrótce, będzie to jednak wymagało ode mnie trochę więcej zapału, gdyż materiały dostępne w Internecie są zbyt skąpe, by rozpocząć samodzielną naukę. Póki co postaram się przybliżyć trochę język i pokazać kilka jego „możliwości”.

Po pierwsze, język grenlandzki jest językiem polisyntetycznym. Oznacza to, ze do rdzenia dołączane są kolejno sufiksy modyfikujące znaczenie wyrazu. Można śmiało powiedzieć, że niejednokrotnie jedno grenlandzkie „słowo” oddaje ten sam sens, co jedno polskie zdanie. Przykładem niech będzie wyraz atuarfimmukarniaraluarpunga.

atuar- — czytać
-fim- (-fik po asymilacji spółgłoskowej) — miejsce
atuarfik — szkoła
-mukar- — iść do
-niar- — planować
-aluar- — w przeciwnym razie
-punga — (końcówka pierwszej osoby czasu przeszło-teraźniejszego)
atuarfimmukarniaraluarpunga — w przeciwnym razie zaplanowałem iść do szkoły

Po drugie, język grenlandzki jest językiem ergatywno-absolutywnym, w przeciwieństwie do języka polskiego, który jest językiem nominatywno-akuzatywnym. Główna różnica polega na tym, że w językach ergatywnych agens (podmiot czasownika przechodniego) jest wyrażany specjalnym przypadkiem — ergativem, podczas gdy podmiot (czasownika nieprzechodniego) i pacjens (dopełnienie) wyrażane są absolutivem. Dla porównania, w językach nominatywnych zarówno podmiot jak i agens wyrażane są nominativem, a pacjens — accusativem. Najlepiej zilustruje to przykład:

angut (absolutivus) atuarpoqmężczyzna (nominativus) czyta
aviisi (absolutivus) qaqortuuvoqgazeta (nominativus) jest biała
angutip (ergativus) aviisi (absolutivus) atuarpaamężczyzna (nominativus) czyta gazetę (accusativus)

Na zakończenie dwa słowa o grenlandzkim alfabecie i wymowie. Rodzime grenlandzkie litery to tylko samogłoski a, i (e), u (o) oraz spółgłoski f, g, j, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v (litery w nawiasie to warianty przed literą r). Pozostałe litery (duńskiego) alfabetu pojawiają się w zapożyczeniach. Do niespotykanych Polakowi dźwięków zaliczyć można m.in. g [
ɣ], ll [ɬː], q [q], rrː], rng [ɴ], v [ʋ].


Za:
B. Hertling: Greenlandic for Travellers. Nuuk, 1993.
http://en.wikipedia.org/wiki/Ergative-absolutive_language
http://groups.yahoo.com/group/greenlandic/
http://nn.wikipedia.org/wiki/
Grønlandsk_språk
http://pl.wikipedia.org/wiki/Stosunki_morfosyntaktyczne