Zakładki:
— O JĘZYKACH —
Anarâškielâ
Bosanski
Čeština
Dansk
Eesti
English
Føroyskt
Français
Frasch
Frysk
Gaeilge
Hrvatski
Íslenska
Julevsáme
Kalaallisut
Kaszëbsczi
Latviešu
Lietuvių
Magyar
Malti
Nederlands
Norrœna
Norsk
Polski
Română
Sámegiella
Sää´mǩiõll
Slovenčina
Suomi
Svenska
Türkçe
Åarjelsaemie
Македонски
Русский
Српски
Հայերեն
اردو
العربية
हिन्दी
日本語
ქართული

Kontakt z autorem
niedziela, 23 kwietnia 2006
Hamza
Hamza (ء) to arabska litera reprezentująca zwarcie krtaniowe zapisywane w międzynarodowym alfabecie fonetycznym IPA jako [ʔ]. Nie należy do zestawu dwudziestu ośmiu „oficjalnych” liter alfabetu arabskiego; w większości przypadków zapisywana jest jako znak diakrytyczny przy innej literze (zwanej wtedy „podpórką”), choć zdarza się, że występuje samodzielnie. Ortografia hamzy jest zawiła i kieruje się szeregiem reguł, które postaram się przybliżyć.

1. Hamza na początku wyrazu

Na początku wyrazu hamza zawsze podpiera się na literze ’alif (ا). Zapisuje się ją pod literą, gdy jest wokalizowana przez kasrę, czyli [i]. W pozostałych przypadkach zapisuje się ją nad literą:

إنسان /’insānun/ człowiek
أنا /’anā/
ja
أم /’ummun/ matka

Jeżeli na początku wyrazu występują dwie hamzy oparte na ’alifie obok siebie lub po opartej na ’alifie hamzie występuje samogłoska [ā] (zapisywana ’alifem), zamiast hamzy piszemy ’alif z maddą (آ):

آكل /’ākulu/ jem ZAMIAST أأكل
آمنوا /’āmanū/ uwierzyli ZAMIAST ءامنوا
قرآن /qur’ānun/ Koran ZAMIAST قرأان

2. Hamza w środku wyrazu

Jeżeli przed lub po hamzie wystąpi samogłoska [i], wtedy podpórką będzie zawsze ’alif maqṣūra (ى):

ذئب /ḏi’bun/ wilk
سئل /su’ila/ został zapytany

Jeżeli przed lub po hamzie wystąpi samogłoska [u], wtedy dla podpórką będzie litera wāw (و), o ile w sądziedztwie hamzy nie będzie [i]:

بؤس /ba’usa/ był odważny
سؤال /su’
ālun/ pytanie

Jeżeli przed lub po hamzie wystąpi samogłoska [a], wtedy dla podpórką będzie litera ’alif (ا), o ile w sądziedztwie hamzy nie będzie [i] ani [u]:

بأس /ba’sun/ moc
امرأة /imra’atun/ kobieta

Jeżeli przed hamzą wystąpi samogłoska [ā], a po niej [a], wtedy hamza nie będzie miała podpórki:

ساءل /s
ā’ala/ zadał pytanie
Hamza, c.d.
3. Hamza na końcu wyrazu

Jeżeli poprzedza ją sukun lub długa samogłoska, nie ma podpórki:

ضوء /
ḍaw’un/ światło
صحراء /
ṣaḥr
ā’u/ pustynia
بريء /barī’un/ niewinny

W przypadku krótkich samogłosek, hamza podpiera się na literze ’alif (ا) po [a], w
āw (و) po [u] i ’alif maqṣūra (ى) po [i]:

قرأ /qara’a/ czytał
جرؤ /
ǧaru’a/ miał odwagę
خظئ /
aṭi’a/ pomylił się

4. Hamza łącząca

Hamza łącząca jest to specjalny rodzaj hamzy, którą wymawia się właściwie tylko na początku zdania. W innych przypadkach zlewa się z poprzedzającą samogłoską, bądź po spółgłosce zmienia się w zwykłą samogłoskę. W tekście wokalizowanym po samogłosce zapisuje się ją jako ’alif protetyczny (ٱ), a w innych przypadkach jako zwykły ’alif.

ألبيت هناك /al-baytu hun
āka/ dom jest tam
ALE
وجد ٱلبيت هناك /wa
ǧada l-bayta hunāka/ znalazł tam dom

Należy jednak dodać, że hamzy łączącej w praktyce często nie zapisuje się w ogóle, nawet na początku zdania. Pojawia się na początku zaimka określonego i względnego, na początku słowa All
āh oraz kilku rzeczowników i form werbalnych.

———————

Od tych wszystkich reguł występują oczywiście wyjątki.


Za:
A. Abbas, G. Yacoub: Język arabski dla Polaków. Warszawa, 1996.
J. A. Haywood, H. M. Nahmad: A new Arabic grammar of the written language. London, 1965.
J. Łacina: Podstawy gramatyki arabskiej. Poznań, 2002.
http://fr.wikipedia.org/wiki/Alphabet_arabe_(écriture_de_la_hamza)