Zakładki:
— O JĘZYKACH —
Anarâškielâ
Bosanski
Čeština
Dansk
Eesti
English
Føroyskt
Français
Frasch
Frysk
Gaeilge
Hrvatski
Íslenska
Julevsáme
Kalaallisut
Kaszëbsczi
Latviešu
Lietuvių
Magyar
Malti
Nederlands
Norrœna
Norsk
Polski
Română
Sámegiella
Sää´mǩiõll
Slovenčina
Suomi
Svenska
Türkçe
Åarjelsaemie
Македонски
Русский
Српски
Հայերեն
اردو
العربية
हिन्दी
日本語
ქართული

Kontakt z autorem
niedziela, 28 maja 2006
Reformy ortograficzne języka rumuńskiego
Język rumuński należy do grupy języków romańskich, co oznacza, że jest potomkiem języka łacińskiego w linii prostej. Aby oddać łacińską etymologię wielu wyrazów, do roku 1904 stosowano w użyciu były litery Â, Ê, Î, Ô i Û, których wartość fonetyczna zdążyła się w już przejść w jeden dźwięk: [ɨ]. Podobnie sprawa się miała z literami Ă, Ĕ, Ĭ i Ŭ, które już wtedy wymawiano jako [ə]. Zatem na początku dwudziestego wieku można jeszcze było spotkać w tekstach rumuńskich wyrazy typu:

câmp — pole (łac. campus)
ânger — anioł (łac. angelus)
vênt — wiatr (łac. ventus)
tênĕr — młody (łac. tener)
rîu — rzeka (łac. rivus)
fôntân
ă — fontanna (łac. fontanus)
adûnc — głęboki (łac. aduncus)
ei sûnt — oni są (łac. sunt)

Sytuacja zmienia się, gdy w roku 1904 postanowiono wyeliminować zbędne litery i zaproponowano pozostawić w użyciu jedynie  i Î oraz
Ă. Reforma przyjęła się bardzo dobrze, a nową ortografię usystematyzowano w roku 1932, gdzie przyjęto następujące reguły:

1. Î piszemy w dwóch przypadkach:
a) Gdy jest to pierwsza sylaba danego wyrazu, np. împărat, împlini, înainte, înger oraz w złożeniach zawierających powyżej wyszczególnione wyrazy, np. neînsemnat, preaînalt.
b) W czasownikach kończących się na -rî oraz w wyrazach pochodnych, np. hotărî, hotărîtor, urît.
2. Â piszemy we wszystkich pozostałych przypadkach.

Reforma spowodowała powstanie krew burzących pisowni, jak np. înger od łac. angelus, îngustus od łac. angustus, czy też sân od łac. sinus. W roku 1953 posunięto się jeszcze dalej, co oznaczało kompletne wyeliminowanie litery  na rzecz Î (nie licząc kilku nazwisk). Miało to być zwycięstwo postulatu ortografii fonetycznej. Prosowieckie władze miały także na celu pozbawienie Rumunów części ich świadomości narodowej, jako że na mocy reformy pisownia nazwy państwa uległa zmianie z România na Romînia. Komunistyczne władze postanowiły się widocznie trochę zrehabilitować, gdyż zaraz w roku 1965 powrócono do pisowni România. Postanowiono także, że wyrazy pochodne również będą zapisywane przy pomocy litery Â, np.
român, românesc, româncă.

I choć Ê, Ô i Û prawdopodobnie przepadły bezpowrotnie, nie udało się do końca postawić krzyżyka na literze Â. W roku 1993 Akademia Rumuńska wydała dekret anulujący zmiany wprowadzone przez rząd komunistyczny i zaproponowała ponowne wprowadzenie litery  na następujących zasadach:

1. Î piszemy bezwzględnie na początku i na końcu wyrazu, np.
împărat, înger, amărî.
2. Î piszemy także w złożeniach zawierających powyżej wyszczególnione wyrazy, np. neîndurat, neînsemnat.
3. Â piszemy wewnątrz wyrazu, np. bând, vânt, român.

Zdecydowano także, że pomimo wymowy wyrazu sînt przez
[ɨ], będzie on (i jemu pochodne) zapisywany przez U. Reformy niezastosowano naturalnie do tradycyjnie pisanych nazw własnych.

Reforma spowodowała podniesienie gwałtownego larum, czemu w sumie trudno się dziwić, przez wszelkiego rodzaju lingwistów. Przytacza się głównie następujące argumenty:

1. Pisownia przez  w około 15% zgodna jest z etymologią łacińską.
2. W wymowie dialektalnej wiele wyrazów pisanych przez I zaczyna być wymawianych przez
[ɨ], np. sifon — sîfon, ziua — zîua, stingă — stîngă.
3. Wiele rzeczowników i przymiotników w trakcie odmiany zmienia
[ɨ] na [i], np. sfînt — sfinte, cuvînt — cuvinte.
4. Tak samo dzieje się podczas koniugacji pewnych czasowników, np. a vinde — eu vînd — tu vinzi — ei vînd.

Ortografia ta jest jednak jedyną dziś dozwoloną ortografią na terenie Rumunii (Mołdawia w dalszym ciągu pozostaje przy ortografii z roku 1965). W praktyce można spotkać wielu ludzi, a nawet gazety i czasopisma, które w dalszym ciągu nie stosują się do reformy.


Za:
http://en.wikipedia.org/wiki/Romanian_language
http://moldova.go.ro/pagini/limba/lombard.htm
http://www.academiaromana.ro/viata_acad2003/pag_norme_orto.htm
http://www.pruteanu.ro/103deceidini.htm
niedziela, 21 maja 2006
Język czarnogórski
Dzisiejszy wpis został zainspirowany długo przeze mnie wyczekiwanym referendum niepodległościowym w Czarnogórze, którego to wynik poznamy już dzisiaj. Czym właściwie jest język czarnogórski? Czy jest to w ogóle osobny język? Jeśli tak, dlaczego nie jest uznawany na arenie międzynarodowej?

Z językami byłej Jugosławii problem polega na tym, że nierzadko różnicuje je tylko nazwa, granice państw, lub — w najlepszym wypadku — stosowany do zapisu alfabet. To, co nie tak dawno nazywane było językiem serbsko-chorwackim, dzisiaj istnieje jako język serbski, chorwacki i bośniacki. Język czarnogórski jest kolejnym dzieckiem zawiłej polityki regionu. Technicznie jest to dialekt ijekawsko-sztokawski, podobny do tego używanego w zachodniej Serbii, wschodniej Hercegowinie i okolicach Dubrovnika. Dwa lata temu z czarnogórskich szkół zniknął przedmiot o nazwie „język serbski”, a pojawił się nowy: „język serbski, czarnogórski, chorwacki albo bośniacki”. Niespełna 22% populacji Czarnogóry nazywa swój język ojczysty czarnogórskim.

Póki co nieregulowany oficjalnie język ma już propozycję oficjalnego alfabetu z trzema dodatkowymi literami (względem alfabetu serbskiego). Faworyzowany jest alfabet łaciński. Do standardu sugeruje się włączenie trzech fonemów: [
ç], [ʝ] i [dz]. W rzeczywistości trudno je nazwać fonemami, gdyż nie występują w wymowie wszystkich mieszkańców Czarnogóry (a występują w wymowie niektórych użytkowników serbskiego, bośniackiego i chorwackiego) oraz nie tworzą par minimalnych. W każdym razie proponowany alfabet prezentuje się tak:

A     B     C     Č     Ć     D
DŽ    Đ     E     F     G     H
I     J     K     L     LJ    M
N     NJ    O     P     R     S
Š     Ś     T     U     V     Z
З     Ž     Ź

Język czarnogórski posiada też garstkę słów odmiennych od pozostałych trzech języków post-serbsko-chorwackich, np. „sjutra” (jutro), które w pozostałych trzech brzmi „sutra”, lub „nijesam” (nie jestem) a „nisam”.

Gdy sam odwiedzałem Bośnię kilka lat temu, właściwie tuż po „wymyśleniu” języka bośniackiego, nie mogłem nadziwić się etykietom po produktach spożywczych, detergentach, itp., na których napisy występowały zawsze we wspomnianych trzech językach; tłumaczenia nieraz różniły się kilkoma słowami, szykiem zdania oraz doborem słownictwa de facto synonimicznego. Osobiście popieram jednak dążenia Czarnogórców do niezależności i chylę czoła przed ich niepodległościowym zapałem. Mimo wszystko, gdy tak się zastanawiam, mam nadzieję, że za kilka lat nie doczekamy się powstania języka kosowskiego, hercegowińskiego, burgenlandzkiego, molizańskiego i wojwodińskiego, gdyż to nie byłoby już chyba przebudzenie narodów, a scementowanie etnicznych animozji, które dzielą narody byłej Jugosławii od bardzo dawna.


Za:
H. Dalewska-Greń: Języki słowiańskie. Warszawa, 2002.
http://de.wikipedia.org/wiki/Montenegrinische_Sprache
http://en.wikipedia.org/wiki/Montenegrin_language
http://pl.wikipedia.org/wiki/Język_serbsko-chorwacki
środa, 17 maja 2006
Kilka słów o języku maltańskim
Język maltański należy do języków semickich i jest najbliżej spokrewniony z językiem arabskim. Jako jedyny język semicki zapisywany jest alfabetem łacińskim. Jego wyjątkowość polega na ogromnej ilości zapożyczeń z języków romańskich (jak włoski, sycylijski, francuski) i germańskich (angielski), przy pełnym zachowaniu swojego semickiego charakteru.

Alfabet języka maltańskiego wygląda następująco:

A     B    
Ċ     D     E     F
Ġ     G     GĦ    H     Ħ     I
IE    J     K     L     M     N
O     P     Q     R     S     T
U     V     W     X     Ż     Z

Wymowa liter jest w zasadzie zgodna z oznaczeniami IPA, z pewnymi wyjątkami:

ċ
[tʃ], e [ɛ], ġ [], [ː]/[ħ], h [-]/[ħ], ie [iː]/[iɛ], q [ʔ], x [ʃ]/[ʒ], ż [z], z [ts].

W następnych publikacjach postaram się w sposób zupełnie amatorski, a to z braku dobrych źródeł informacji i niedostępnej na terenie Polski literatury, pokazać podstawowe mechanizmy rządzące językiem maltańskim, nierzadko przez pryzmat języka arabskiego. Dzisiaj tylko skromna pokazówka:

Bon
ġu [bonu] Dzień dobry (fr. bonjour)
Bonswa [bonswa] Dobry wieczór (fr. bonsoir)
Mer
ħba [mɛrħba] Cześć (ar. مرحبا /maraban/)
Ċaw [aw] Cześć (syc. ciau)
Skużi [skuzi] Przepraszam (wł. scusi)
Le [lɛ] Nie (ar. لا /lā/)
Grazzi [grats
ːi] Dziękuję (syc. grazii)
Mer
ħba fil-Wikipedija — Witaj w Wikipedii (ar. مرحبا في الويكيبيديا /maraban fī l-wīkībīdiyā/)


Za:
http://en.wikipedia.org/wiki/Maltese_language
http://aboutmalta.com/language/survival.htm
http://www.omniglot.com/writing/maltese.htm
16:27, qaanaaq87 , Malti
Link Dodaj komentarz »
czwartek, 11 maja 2006
« On » ou « l’on » ?
Dzisiaj dokonałem fascynującego odkrycia i postanowiłem podzielić się nim z moimi francuskojęzycznymi czytelnikami. Sprawa dotyczy zaimka on, który nieraz spotykany jest w niepojętej gramatycznie formie l’on. Dlaczego? Jakim prawem zaimek le pojawia się przed zaimkiem on? Czy inne zaimki dopełnieniowe też tak robią? Odpowiedź jest wręcz banalna: l’ przed zaimkiem on nie ma nic wspólnego z gramatyką. Skąd się zatem tam wzięło i kiedy należy je stosować?

Historycznie rzecz ujmując, l’on miało kiedyś wiele wspólnego z gramatyką. Od łacińskiego słowa homo i jego biernika hominem powstały odpowiednio starofrancuskie słowa on i homme. Dlatego wiele wieków temu l’on znaczyło dokładnie tyle, co dzisiejsze l’homme. Z czasem on stało się samodzielnym zaimkiem nieokreślonym. Podobną sytuację obserwujemy w językach germańskich; w języku duńskim odpowiednikiem francuskich homme i on są analogicznego pochodzenia mand i man.

Dzisiaj jednak l’ przed zaimkiem on pełni jedynie funkcję eufoniczną. Spotyka się je głównie w języku pisanym, bardziej oficjalnym, jako że l’on jest formą bardzo elegancką, trochę archaiczną. Oto przypadki, gdy l’on jest bardziej na miejscu niż on:

1. Aby uniknąć sąsiedztwa dwóch samogłosek, tzw. hiatusa. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, gdy on następuje po wyrazach et, ou, , qui, quoi i si.
Sais-tu si l’on a demandé ? (si on powodowałoby spotkanie się dwóch samogłosek)
… et l’on a dit la vérité.

2. Po zaimkach que, lorsque i puisque aby uniknąć zbitki qu’on (brzmi jak bardzo wulgarne słowo con), zwłaszcza, jeśli następna sylaba zaczyna się na con- lub com-.
Lorsque l’on est arrivé … (zamiast brzydko brzmiącego lorsqu’on)
Il faut que l’on comprenne.

3. Czasem na początku zdania, aby nadać zdaniu bardziej oficjalny ton.
L’on ne sait jamais.

Jest także kilka przypadków, gdy lepiej zastosować on niż l’on:

1. Po zaimku dont. Dont on wymawia się z zachowaniem liaison i brzmi lepiej, niż dont l’on.
C’est un roman dont on dit beaucoup de bien.

2. Jeśli następny wyraz zaczyna się na literę L, aby uniknąć powtórzenia tych samych liter (aliteracji). Jest to reguła nadrzędna w stosunku do poprzedniej reguły o unikaniu zbitki samogłosek.
On se cultive quand on lit beaucoup. (l’on lit nie brzmi dobrze)
C’est une famille où on lit beaucoup. (où on jest już lepsze niż l’on lit)

Zaprezentowane reguły nie są obowiązkowe w języku francuskim, są jednak mniej lub bardziej respektowane i są rekomendowane dla stylu bardziej wyszukanego, oficjalnego, czy archaicznego. Użycie l’on, zwłaszcza na początku zdania, jest nierzadko wyrazem własnych preferencji, jak i zwykłego wyczucia dobrego smaku.


Za:
Y. Delatour, D. Jennepin, M. Léon-Dufour,
A. Mattlé-Yeganeh, B. Teyssier: Cours de civilisation française de la Sorbonne : Grammaire du français. Paris, 1991.
http://www.druide.com/points_de_langue_21.html
http://french.about.com/library/pronunciation/bl-lon.htm
poniedziałek, 08 maja 2006
Zaimki osobowe w języku japońskim
Język japoński nie posiada właściwie zamkniętego zbioru zaimków osobowych, jak to ma miejsce w języku polskim. Zaimki osobowe tworzy tu pewien otwarty zbiór słów, używanych w funkcji zaimków osobowych. Jak wiadomo, czasownik japoński nie odmienia się przez osoby, zatem najistotniejszą cechą japońskiego zaimka będzie stopień honoryfikatywności; zaimki używane potocznie nie będą mogły się połączyć z bardzo uprzejmą formą czasownika, i vice versa. Do najważniejszych zaimków osobowych należą:

わたくしども (私共) [watakushidomo] ja (bardzo uroczyście, formalnie)
わたくし (私) [watakushi] ja (uroczyście, formalnie)
わたし (私) [watashi] ja (neutralnie grzecznie)
こちら [kochira] ja (w rozmowie telefonicznej)
あたし [atashi] ja (używane tylko przez kobiety)
ぼく (僕) [boku] ja (poufale, używane głównie przez mężczyzn)
じぶん (自分) [jibun] ja (neutralnie, używane na ogół przez mężczyzn)
わし [washi] ja (poufale, używane głównie przez mężczyzn w dojrzałym wieku)
おれ (俺) [ore] ja (skrajnie poufale, używane głównie przez mężczyzn)
われ (我) [ware] ja (przestarzale, w języku literackim; w języku potocznym brzmi poufale)

わたくしども (私共) [watakushidomo] my (bardzo uroczyście, formalnie)
わたくしたち (私達) [watakushitachi] my (neutralnie grzecznie)
わたしたち (私達) [watashitachi] my (neutralnie grzecznie)
あたしたち [atashitachi] my (używane tylko przez kobiety)
ぼくたち (僕達) [bokutachi] my (poufale, używane głównie przez mężczyzn)
ぼくら (僕等) [bokura] my
(poufale, używane głównie przez mężczyzn)
おれたち (俺達) [oretachi] my (skrajnie poufale, używane głównie przez mężczyzn)
おれら (俺等) [orera] my (skrajnie poufale, używane głównie przez mężczyzn)
われたち (我達) [waretachi] my (przestarzale, w języku literackim; w języku potocznym brzmi poufale)
われら (我等) [warera] my (przestarzale, w języku literackim; w języku potocznym brzmi poufale)

W drugiej osobie liczby pojedynczej zaleca się stosowanie imion, nazwisk, tytułów z dołączeniem grzecznej partykuły [san] さん lub uniżnej partykuły [sama] 様. Do pozostałych zaimków drugiej osoby należą:

あなた [anata] pan, pani (niepoufale, neutralnie grzecznie)
そちら [sochira] pan, pani, ty (w rozmowie telefonicznej)
おたく (お宅) [otaku] ty (trochę poufale, używane w stosunku do osób niezbyt blisko znanych)
きみ (君) [kimi] ty
(poufale, używane głównie przez mężczyzn)
おまえ (お前) [omae] ty (bardzo poufale)
おめえ [omē] ty (skrajnie poufale, obraźliwie)
てめえ (手前) [tem
ē] ty (skrajnie poufale, obraźliwie)
きさま (貴様) [kisama] ty (skrajnie poufale, obraźliwie)

みなさま (皆様) [mina-sama] wy (grzecznie)
みなさん [mina-san] wy (jw., trochę mniej ceremonialnie)
先生方 [senseigata] wy (w stosunku do grupy osób tytułowanych za pomocą zaimka [sensei] 先生)

この方 [kono kata] pan, pani (grzecznie)
あの方 [ano kata] pan, pani (grzecznie, o osobie nieobecnej)
この人 [kono hito] pan, pani (trochę poufale)
あの人 [ano hito] pan, pani (trochę poufale, o osobie nieobecnej)
彼 [kare] on (skrajnie poufale)
彼女 [kanojo] ona (skrajnie poufale)

この方々 [kono katagata] panowie, panie, państwo (grzecznie)
あの方々 [ano katagata] panowie, panie, państwo (grzecznie, o osobach nieobecnych)
この人達 [kono hitotachi] panowie, panie, państwo (trochę poufale)
あの人達 [ano hitotachi] panowie, panie, państwo (neutralnie, o osobach nieobecnych)
彼ら (彼等)、彼達 [karera, karetachi] oni (skrajnie poufale)
彼女ら (彼女等)、彼女達 [kanojora, kanojotachi] one (skrajnie poufale)
皆さん [mina-san] panowie, panie, państwo (poufale, o większym gronie nieobecnych osób)
みんな (皆) [minna] panowie, panie, państwo (poufale, o większym gronie nieobecnych osób)

———————

Nie udało mi się oczywiście wyczerpać przebogatego zbioru japońskich zaimków osobowych. Spotkać można ponadto zaimki narratywne o funkcji anaforycznej, spotykane w tekstach pisanych, połączenia zaimków wskazujących z rzeczownikiem [hito] 人, tytuły, itd.


Za:
R. Huszcza, J. Majewski, M. Ikushima, J. Pietrow: Gramatyka japońska. Kraków, 2003.
http://en.wikipedia.org/wiki/Japanese_pronouns
http://fr.wikipedia.org/wiki/Pronoms_personnels_japonais