Zakładki:
— O JĘZYKACH —
Anarâškielâ
Bosanski
Čeština
Dansk
Eesti
English
Føroyskt
Français
Frasch
Frysk
Gaeilge
Hrvatski
Íslenska
Julevsáme
Kalaallisut
Kaszëbsczi
Latviešu
Lietuvių
Magyar
Malti
Nederlands
Norrœna
Norsk
Polski
Română
Sámegiella
Sää´mǩiõll
Slovenčina
Suomi
Svenska
Türkçe
Åarjelsaemie
Македонски
Русский
Српски
Հայերեն
اردو
العربية
हिन्दी
日本語
ქართული

Kontakt z autorem
sobota, 29 kwietnia 2006
Liczebniki główne w języku farerskim
Liczebnikiem farerskim rządzą generalnie identyczne prawa jak w przypadku innych języków skandynawskich; główną innowacją jest system dwudziestkowy do złudzenia przypominający ten występujący w języku duńskim.

 1 eitt      11 ellivu     30 tretivu
 2 tvey      12 tólv       40 fjøruti
 3 trý      
13 trettan    50 hálvtrýss
 4 fýra     
14 fjúrtan    60 trýss
 5 fimm     
15 fimtan     70 hálvfjerðs
 6 seks     
16 sekstan    80 fýrs
 7 sjey     
17 seytjan    90 hálvfems
 8 átta     
18 átjan     100 (eitt) hundrað
 9 níggju   
19 nítjan
10 tíggju   
20 tjúgu

Liczebniki powyżej dwudziestu tworzy się w sposób analogiczny do duńskiego, tj. najpierw jednostki, a dopiero potem dziesiątki:

ein og tjúgu (21)
tvey og tretivu (32)
átta og hálvfems (98)

Ktoś mógłby zapytać: skąd liczebniki powyżej dwudziestu mają tak nietuzinkowe nazwy? Jest to właśnie zasługa wspomnianego systemu dwudziestkowego. Ich oryginalne, archaiczne formy są o wiele dłuższe i o wiele wiecej mówiące, niż te dzisiejsze. Przeanalizujmy genezę liczebnika hálvtrýss. Jego pierwotna forma to hálvtrýsinstjúgu, którą po rozbiciu na czynniki pierwsze możemy rozumieć tak:

hálv- — pół
-trý- — trzy
hálvtrý- — trzy mniej pół (dwa i pół)
-sins- — razy
-tjúgu — dwadzieścia
hálvtrýsinstjúgu — dwa i pół razy dwadzieścia (pięćdziesiąt)

Tak samo możemy wytłumaczyć genezę pozostałych liczebników:

trýsinstjúgu — trzy razy dwadzieścia (sześćdziesiąt)
hálvfjerðsinstjúgu — trzy i pół razy dwadzieścia (siedemdziesiąt)
fýrsinstjúgu — cztery razy dwadzieścia (osiemndziesiąt)
hálvfemsinstjúgu — cztery i pół razy dwadzieścia (dziewięćdziesiąt)

W języku formalnym spotyka się ponadto formy analogiczne do pozostałych języków skandynawskich, tj. tríati, fimti, seksti, sjeyti/sjúti, áttati i níti. W ich wypadku jednostki następują po dziesiątkach, np. tríati tveir (32), fimti fýra (54). Nie zdołały póki co przeniknąć do języka mówionego, spotyka się je jednak w przekazach radiowych.


Za:
Z. S. Hansen, Höskuldur Þráinsson, J. í Lon Jacobsen, H. P. Petersen: Faroese. An Overview and Reference Grammar. Tórshavn, 2004.
W. B. Lockwood: An Introduction to Modern Faroese. Tórshavn, 1977.
piątek, 28 kwietnia 2006
« E dans l’O », c’est-à-dire Œ
Œ est une ligature ancienne des lettres O et E. Elle est une lettre additionnelle dans l’alphabet français ; en dictionnaires, quand on cherche des mots qui commencent à Œ, on doit les traiter comme les mots qui commencent par un O suivi par un E. La ligature parfois s’appelle ethel, surtout dans les textes anglais.

Malheureusement, ce temps-ci on rencontre la ligature de plus en plus rarement ; dans internet, dans journaux et de temps en temps en livres on utilise la combinaison OE. Est-ce qu’il y a seulement des raisons esthétiques pour écrire Œ au lieu d’OE ?


La réponse est : non. Les raisons sont purement linguistiques et orthographiques. Le premier groupe de mots qui s’écrivent par Œ sont les mots empruntés au latin. Dans les mots, on prononce Œ presque toujours comme [e]. Davantage, si un Œ suit un C, on le prononce comme S.

œnologie [enɔlɔʒi]
Œdipe [edip]

cœlacanthe [selak̃ɑt]


La prononciation [œ] est aussi très fréquente, mais elle est considérée très fautive. Malgré cela, il y a le deuxième groupe de mots où la prononciation [œ] est la seule prononciation correcte. Ce sont les mots hérités. Leur orthographe changea beaucoup durant les siècles, mais maintenant presque tous s’écrivent par ŒU. Ce sont par exemple :

cœur [kœʁ]
œuf [œf]

œil [œj]


Dans les syllabes ouvertes, ŒU on prononce [ø].

bœufs [bø]

vœu [vø]


Par contraste, il existe des mots écrits par OE qu’on prononce différent :

coexistence [kɔɛgzist̃ɑs]
moelleux [mwalø]

coercitif [kɔɛʁsitif]


La conclusion est claire : Œ n’est pas OE et on ne doit pas les confondre. Alors faudrait-il peut-être changer les claviers français pour qu’on puisse écrire Œ dans tous nos textes ?



D’après :
http://en.wikipedia.org/wiki/French_phonology
http://fr.wikipedia.org/wiki/Ligature_(typographie)

http://fr.wikipedia.org/wiki/
Œ
http://www.druide.com/points_de_langue_15.html
czwartek, 27 kwietnia 2006
Š i Ž po fińsku
Standardowy fiński alfabet składa się z klasycznego alfabetu łacińskiego okrojonego z kilku liter oraz liter Ä i Ö, umieszczonych, jak w alfabecie szwedzkim, na końcu. Specyficzne miejsce w afabecie fińskim zajmują litery Š i Ž, obie wymawiane jako [ʃ], a niekiedy nawet jako [s]. Pojawiają się tylko w kilku wyrazach obcych oraz w transliteracji cyrylicy, lecz na próżno ich szukać w gazetach, na fińskich klawiaturach, a nawet w niektórych książkach. Dlaczego tak się dzieje?

Prawdopodobnie wszystko przez właśnie fińskie klawiatury. Obecnie masowo rozpowszechnia się „wygodna” pisownia SH i ZH, która nie dość, że jest niepoprawna ortograficznie, to jeszcze pogwałca podstawową zasadę fińskiej ortografii, która głosi, że jedna litera reprezentuje jeden dźwięk. W języku fińskim występują słowa, takie jak ihmishenki i mieshän, gdzie S i H wymawiane są oddzielnie.

Na zakończenie wspomnę, że w słownikach S i Š oraz Z i Ž traktowane są jako oddzielne litery, tak więc aby znaleźć w słowniku słowo šakki, trzeba minąć wszystkie wyrazy na S i znaleźć spis słów zaczynających się na Š. Oburzające jest, że z powodów technicznych znaczna część społeczeństwa zmuszana jest do niestosowania się do zasad ortografii swojego języka — to technika powinna wyjść im naprzeciw i dać możliwości pełnej realizacji ortografii. Bez poważnych zmian się nie obejdzie — nawet fińska wersja MS Word podkreśla na czerwono słowo Azerbaidžan, uznając Azerbaidzhan za jedyną poprawną pisownię. I jak tu wierzyć filologom?


Za:
A. Räikkälä, P. Saukkonen: Finnish orthography and the characters š and ž. Helsinki, 1998.
18:07, qaanaaq87 , Suomi
Link Komentarze (2) »
środa, 26 kwietnia 2006
Krótka historia IJ
IJ to ligatura liter I i J, a jednocześnie dwudziesta piąta litera holenderskiego alfabetu, wraz z literą Y. Wymawia się ją jako dyftong [] lub [ɛɪ]. Niemniej jednak, jej natura jako litery jest trochę bardziej zawiła. Problemy pojawiają się w m.in. takich przypadkach:

Czy wyraz
ijstijd (epoka lodowcowa) należy w encyklopedii umieścić pod literą I, Y, czy też może zupełnie osobną literą?
Pisać
IJsland czy Ijsland?

Jedno powiedzieć można od razu: należy kapitalizować obie części ligatury, tak więc tylko i wyłącznie pisownia
IJsland jest poprawna. Co więc z sortowaniem?

W praktyce, wyrazy zaczynające się na
IJ traktowane są, jakby składały się z dwóch osobnych liter, tj. I i J. Tak więc wyrazu ijstijd w słowniku szukać należy pod literą I. Rzecz ma się jednak zupełnie inaczej w encyklopediach i książkach telefonicznych: tam IJ występuje zawsze jako wariant litery Y. Wzięło się to stąd, że historycznie obie te litery były kiedyś tożsame — obecnie część nazwisk pisana jest według nowej ortografii przez IJ, a część zachowała swą oryginalną pisownię, przez Y. Najlepiej widać do na przykładzie pochodnego od holenderskiego języka afrikaans, gdzie wszędzie tam, gdzie w holenderskim występuje litera IJ, pisze się Y (np. IJslandYsland). Przykładowa strona z holenderskiej książki telefonicznej mogłaby wyglądać więc tak:

IJmkers, A. J.
Ym
kers, G. W.
IJmkers, K.
IJmkers, M. Th.
Ymkers, W. L. M.

albo

Duynstee, C.
Du
ijnstee, D. H.
Du
ijnstee, L.
Duynstee, P. J.
Duynstee, R.

Trzeba dodać, że w piśmie odręcznym
IJ zapisuje się najcześciej jako jedną literę przypominającą pisane Ÿ, w krzyżówkach znajduje się zawsze jedno pole na literę IJ (tak więc wyraz ijstijd ma tylko pięć liter: IJ, S, T, IJ, D), a przy wyliczaniu alfabetu nie mówi się vee wee iks ie-grek zet albo vee wee iks iepsilon zet, lecz właśnie vee wee iks ij zet. Ponadto kiedyś holenderskie maszyny do pisania posiadały oddzielny przycisk na literę IJ. Z drugiej strony, w przeciwieństwie do wszystkich innych holenderskich samogłosek, IJ nie posiada krótkiej i długiej formy — zwie się ją długą z natury (w przeciwieństwie do „krókiego” ie). Jako litera nie jest uznawana przez Niderlandzką Wspólnotę Językową (organ oficjalnie regulujący język holenderski). Nie można jej dowolnie wymieniać z literą Y, czyli nie są tą samą literą, ale zapytawszy Holendra, ile liter ma jego alfabet, ten odpowie, że dwadzieścia sześć — nie dwadzieścia siedem.

IJ jako ligatura w edycji tekstu jest zdecydowanie odradzana. W każdym razie dopiero gdy napiszę dany wyraz przez I+J, Word nie pokreśla mi go jako błędu. :)


Za:
L. Stembor, S. Prędota: Mówimy po niderlandzku. Kurs dla początkujących. Warszawa, 1986.
http://nl.wikipedia.org/wiki/IJ_(letter)
wtorek, 25 kwietnia 2006
Wstęp do języka grenlandzkiego
Język grenlandzki należy do rodziny języków eskimo-aleuckich. Posługuje się nim około 50 tys. ludzi i jest obok duńskiego językiem urzędowym Grenlandii. Językiem grenlandzkim zamierzam zająć się na poważnie już wkrótce, będzie to jednak wymagało ode mnie trochę więcej zapału, gdyż materiały dostępne w Internecie są zbyt skąpe, by rozpocząć samodzielną naukę. Póki co postaram się przybliżyć trochę język i pokazać kilka jego „możliwości”.

Po pierwsze, język grenlandzki jest językiem polisyntetycznym. Oznacza to, ze do rdzenia dołączane są kolejno sufiksy modyfikujące znaczenie wyrazu. Można śmiało powiedzieć, że niejednokrotnie jedno grenlandzkie „słowo” oddaje ten sam sens, co jedno polskie zdanie. Przykładem niech będzie wyraz atuarfimmukarniaraluarpunga.

atuar- — czytać
-fim- (-fik po asymilacji spółgłoskowej) — miejsce
atuarfik — szkoła
-mukar- — iść do
-niar- — planować
-aluar- — w przeciwnym razie
-punga — (końcówka pierwszej osoby czasu przeszło-teraźniejszego)
atuarfimmukarniaraluarpunga — w przeciwnym razie zaplanowałem iść do szkoły

Po drugie, język grenlandzki jest językiem ergatywno-absolutywnym, w przeciwieństwie do języka polskiego, który jest językiem nominatywno-akuzatywnym. Główna różnica polega na tym, że w językach ergatywnych agens (podmiot czasownika przechodniego) jest wyrażany specjalnym przypadkiem — ergativem, podczas gdy podmiot (czasownika nieprzechodniego) i pacjens (dopełnienie) wyrażane są absolutivem. Dla porównania, w językach nominatywnych zarówno podmiot jak i agens wyrażane są nominativem, a pacjens — accusativem. Najlepiej zilustruje to przykład:

angut (absolutivus) atuarpoqmężczyzna (nominativus) czyta
aviisi (absolutivus) qaqortuuvoqgazeta (nominativus) jest biała
angutip (ergativus) aviisi (absolutivus) atuarpaamężczyzna (nominativus) czyta gazetę (accusativus)

Na zakończenie dwa słowa o grenlandzkim alfabecie i wymowie. Rodzime grenlandzkie litery to tylko samogłoski a, i (e), u (o) oraz spółgłoski f, g, j, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v (litery w nawiasie to warianty przed literą r). Pozostałe litery (duńskiego) alfabetu pojawiają się w zapożyczeniach. Do niespotykanych Polakowi dźwięków zaliczyć można m.in. g [
ɣ], ll [ɬː], q [q], rrː], rng [ɴ], v [ʋ].


Za:
B. Hertling: Greenlandic for Travellers. Nuuk, 1993.
http://en.wikipedia.org/wiki/Ergative-absolutive_language
http://groups.yahoo.com/group/greenlandic/
http://nn.wikipedia.org/wiki/
Grønlandsk_språk
http://pl.wikipedia.org/wiki/Stosunki_morfosyntaktyczne
poniedziałek, 24 kwietnia 2006
Stød

Stød to duńskie określenie zwarcie krtaniowego, oznaczane w międzynarodowym alfabecie fonetycznym IPA jako [ʔ]. W rzeczywistości jest to specyficzne zwężenie strun głosowych przy wymawianiu głosek dźwięcznych prowadzące do raczej nieprzewidywalnych zmian tonu. Regionalnie bywa wymawiany na różne sposoby; największą wariacją jest wymowa tonalna przypominająca wymowę szwedzko-norweską na południu Danii i wyspie Bornholm. Postaram się teraz stopniowo przybliżyć okoliczności jego występowania i ukazanie jego funkcji jako fonemu. W przykładach oznaczać go będę apostrofem.

Reguła pierwsza: Stød występuje tylko w sylabach akcentowanych. Jeśli dany wyraz traci akcent, traci i stød.

Bilen er 'mi’n — Samochód jest mój
ALE
Min bil er stykker — Mój samochód jest zepsuty

Reguła druga: Sylaba posiadająca
stød musi posiadać jedną z następujących kombinacji:

samogłoska — stød — (spółgłoska)
har [h
ɑˀ], grib [ɡ̊ʁiˀ]

samogłoska — spółgłoska dźwięczna — stød
mand [mɑnˀ]

Reguła trzecia:
Sylaba nieposiadająca stød musi posiadać jedną z następujących kombinacji:

samogłoska — (spółgłoska)
par [pʰ
ɑ], grip [ɡ̊ʁi], man [mɑn]

długa samogłoska — (spółgłoska)
far [fɑ
ː], gribe [ɡ̊ʁiːə], dukke [̥ɔɡ̊ə]

Reguła czwarta: Wyrazy dwusylabowe kończące się na [ə] nie posiadają stød.

gøre [ɡ̊œːɐ], stille [s̥ilə], fjerne [fjæɐ̯nə]
Wyjątki: m.in.
æd’le, læ’ste, me’ste

Reguła piąta: Jeśli po samogłosce akcentowanej pojawia się „r” oraz spółgłoska bezdźwięczna,
stød nie występuje.

park [p
ʰɑɐ̯kʰ], norsk [noɐ̯sɡ̊]
10:54, qaanaaq87 , Dansk
Link Dodaj komentarz »
Stød, c.d.
Reguła szósta: Czasowniki w trybie rozkazującym posiadają stød, o ile możliwe.

hente — hen’t!
k
øbe — kø’b!
huske — husk!

Reguła siódma: Czasowniki które nie posiadają
stød, po pojawieniu się prefiksu otrzymują go, ile nie jest to wbrew wcześniejszym regułom.

be + holde = behol’de
op + leve = ople’ve
på + virke = p
åvirke (p. reguła piąta)
til + s
ætte = tilsætte (p. reguła trzecia)

Reguła ósma: Jeśli
stød pojawia się w bezokoliczniku, pojawia się i w imiesłowie.

bes
ø’ge — besø’gende
stude’re — stude’rende
s
øge — søgende

Reguła dziewiąta: Rzeczowniki kończące się na [
ə], które posiadają akcent na przedostatniej sylabie, nie posiadają stød.

no'velle, ku'sine, la'vine

Reguła dziesiąta: Wszystkie przymiotniki posiadają
stød, o ile nie krzyżuje się to z innymi regułami. Reguła czwarta nie dotyczy odmienionych przymiotników kończących się na „-te”.

min’dst — min’dste
me’st — me’ste

Reguła jedenasta: Generalnie przysłówki nie posiadają
stød, jednak jeśli są identyczne z rodzajem nijakim przymiotnika, który posiada stød, posiadają go i one.

fi’nt, langsom’t, godt, s
ødt

———————

Przytoczyłem tylko kilka wybranych reguł, większość bardziej szczegółowych dotyczy właściwie pojedynczych wyrazów. Należy pamiętać, że występowanie
stød jest w dużej mierze nieregularne, reguły się krzyżują i nie są wolne od wyjątków. Wymowa stød może niejednokrotnie zmieniać znaczenie wyrazów, na szczęście jednak takich par nie jest tak wiele i nawet notoryczne niewymawianie tego egzotycznego dźwięku nie musi prowadzić do nieporozumień. Zresztą, jak w każdym języku, wszystko przychodzi z czasem.

Pary minimalne

man [mɑn] — mand [mɑnˀ]
ender [ɛn
ɐ
] — ænder [ɛnˀɐ]
møller [møl
ɐ
] — Møller [mølˀɐ]
dig [
aj] — dej [ajˀ]
grip [
ɡ̊ʁib̥] — grib [ɡ̊ʁiˀb̥]
hest [hɛs
] — hæst [hɛˀs]
kul [kʰɔl] — kål [kʰɔˀl]
byger [b̥yː
ɐ
] — byer [b̥yˀɐ]


Za:

J. Rasmussen: Sig det med takt og tone. Dansk fonetik i teori og praksis. Poznań, 2005.

http://da.wikipedia.org/wiki/St
ød_(sproglyd)
http://en.wikipedia.org/wiki/Danish_phonology
10:54, qaanaaq87 , Dansk
Link Dodaj komentarz »
niedziela, 23 kwietnia 2006
Hamza
Hamza (ء) to arabska litera reprezentująca zwarcie krtaniowe zapisywane w międzynarodowym alfabecie fonetycznym IPA jako [ʔ]. Nie należy do zestawu dwudziestu ośmiu „oficjalnych” liter alfabetu arabskiego; w większości przypadków zapisywana jest jako znak diakrytyczny przy innej literze (zwanej wtedy „podpórką”), choć zdarza się, że występuje samodzielnie. Ortografia hamzy jest zawiła i kieruje się szeregiem reguł, które postaram się przybliżyć.

1. Hamza na początku wyrazu

Na początku wyrazu hamza zawsze podpiera się na literze ’alif (ا). Zapisuje się ją pod literą, gdy jest wokalizowana przez kasrę, czyli [i]. W pozostałych przypadkach zapisuje się ją nad literą:

إنسان /’insānun/ człowiek
أنا /’anā/
ja
أم /’ummun/ matka

Jeżeli na początku wyrazu występują dwie hamzy oparte na ’alifie obok siebie lub po opartej na ’alifie hamzie występuje samogłoska [ā] (zapisywana ’alifem), zamiast hamzy piszemy ’alif z maddą (آ):

آكل /’ākulu/ jem ZAMIAST أأكل
آمنوا /’āmanū/ uwierzyli ZAMIAST ءامنوا
قرآن /qur’ānun/ Koran ZAMIAST قرأان

2. Hamza w środku wyrazu

Jeżeli przed lub po hamzie wystąpi samogłoska [i], wtedy podpórką będzie zawsze ’alif maqṣūra (ى):

ذئب /ḏi’bun/ wilk
سئل /su’ila/ został zapytany

Jeżeli przed lub po hamzie wystąpi samogłoska [u], wtedy dla podpórką będzie litera wāw (و), o ile w sądziedztwie hamzy nie będzie [i]:

بؤس /ba’usa/ był odważny
سؤال /su’
ālun/ pytanie

Jeżeli przed lub po hamzie wystąpi samogłoska [a], wtedy dla podpórką będzie litera ’alif (ا), o ile w sądziedztwie hamzy nie będzie [i] ani [u]:

بأس /ba’sun/ moc
امرأة /imra’atun/ kobieta

Jeżeli przed hamzą wystąpi samogłoska [ā], a po niej [a], wtedy hamza nie będzie miała podpórki:

ساءل /s
ā’ala/ zadał pytanie
Hamza, c.d.
3. Hamza na końcu wyrazu

Jeżeli poprzedza ją sukun lub długa samogłoska, nie ma podpórki:

ضوء /
ḍaw’un/ światło
صحراء /
ṣaḥr
ā’u/ pustynia
بريء /barī’un/ niewinny

W przypadku krótkich samogłosek, hamza podpiera się na literze ’alif (ا) po [a], w
āw (و) po [u] i ’alif maqṣūra (ى) po [i]:

قرأ /qara’a/ czytał
جرؤ /
ǧaru’a/ miał odwagę
خظئ /
aṭi’a/ pomylił się

4. Hamza łącząca

Hamza łącząca jest to specjalny rodzaj hamzy, którą wymawia się właściwie tylko na początku zdania. W innych przypadkach zlewa się z poprzedzającą samogłoską, bądź po spółgłosce zmienia się w zwykłą samogłoskę. W tekście wokalizowanym po samogłosce zapisuje się ją jako ’alif protetyczny (ٱ), a w innych przypadkach jako zwykły ’alif.

ألبيت هناك /al-baytu hun
āka/ dom jest tam
ALE
وجد ٱلبيت هناك /wa
ǧada l-bayta hunāka/ znalazł tam dom

Należy jednak dodać, że hamzy łączącej w praktyce często nie zapisuje się w ogóle, nawet na początku zdania. Pojawia się na początku zaimka określonego i względnego, na początku słowa All
āh oraz kilku rzeczowników i form werbalnych.

———————

Od tych wszystkich reguł występują oczywiście wyjątki.


Za:
A. Abbas, G. Yacoub: Język arabski dla Polaków. Warszawa, 1996.
J. A. Haywood, H. M. Nahmad: A new Arabic grammar of the written language. London, 1965.
J. Łacina: Podstawy gramatyki arabskiej. Poznań, 2002.
http://fr.wikipedia.org/wiki/Alphabet_arabe_(écriture_de_la_hamza)
sobota, 22 kwietnia 2006
Primo
Witam na pierwszym polskim blogu językowym. Blog będzie traktował o językach z całego świata; będzie mnóstwo materiałów do nauki, interesujących tekstów, polityki językowej i ciekawostek. Językiem roboczym bloga będzie polski, ze spontanicznymi wpisami w innych językach, przypuszczalnie po angielsku. Zapraszam wszystkich zainteresowanych i zachęcam do wypowiadania swoich opinii w komentarzach, wyłapywania ewentualnych błędów i sugerowania tematów.

Autor
———Dominik K. Cagara
10:57, qaanaaq87
Link Komentarze (3) »